ឧទ្ទិសចំពោះវិញ្ញាណក្ខ័ន្ធទារក ជា-ស៊ ផាណ្ណាជនន្ទ

(១៥ វិច្ឆិកា ២០០៦-១៩ វិច្ឆិកា ២០០៧)

បុគ្គលិកអង្គការអ៊ីនថឺញូស៍ និងគ្រួសារIMMF សូមចូលរួមរំលែកទុក្ខជាមួយអ្នកកាសែត ឈ្មោះ ជា គិមសាន និងគ្រួសាររបស់លោក ដែលបានបាត់បង់កូនប្រុសជាទីស្រឡាញ់ ឈ្មោះ ជា-ស៊ ផាណ្ណាជនន្ទ និងក្មួយស្រីអាយុបួនឆ្នាំម្នាក់ឈ្មោះ ដេត យ៉ារីហ្សា នៅក្នុងគ្រោះថ្នាក់ចរាចរមួយនៅខែត្រកំពង់ចាមកាលពីពេលថ្មីៗនេះ។ យើងបួងសួងឲ្យវិញ្ញាណក្ខ័ន្ធ ផាណ្ណាជនន្ទ និង យ៉ារីហ្សា បានទៅកើតក្នុងសុខតិភព។

កំណាព្យ បទកាកគតិ

មាសខ្មៅ

ដោយ មឿន ឈានណារិទ្ធ

    មាសអើយមាសខ្មៅ      មាសនៅកប់ជ្រៅ      ក្នុងសមុទ្ទខ្មែរ

    បរទេសជិតឆ្ងាយ            ចង់បានឥតល្ហែ            មាសខ្មៅមាសខ្មែរ

                                    ដំណែលដូនតា។

    មាសអើយមាសខ្មៅ       មាសជាប្រេងឆៅ         ច្រើនឥតឧបមា

    នឹងផ្តល់ចំណូល             រាប់កោដិដុល្លា              ឲ្យជនខេមរា

                                    ស្តារសេដ្ឋកិច្ចជាតិ។

    មាសអើយមាសខ្មៅ     នឹងប្រើសំដៅ                ជួយសន្តានញាតិ

    ឲ្យលែងក្រីក្រ                  ពឹងអន្តរជាតិ             ឈប់ស្ពាយសំពៀត

                                    សុំទានអ្នកណា។

    មាសអើយមាសខ្មៅ      អំណឹះតទៅ             ខ្មែរលែងខ្លោចផ្សា

    មាសខ្មៅជួយខ្មែរ           បានបរិភោក្តា               មានស្បៀងអាហារ

                                    បរិក្ខាលែងខ្វះ។

    មាសអើយមាសខ្មៅ      មាសជួយកូនចៅ      សង់សាលាផ្ទះ

    សង់មន្ទីរពេទ្យ                ផ្លូវថ្នល់ស្អេកស្កះ       កូនខ្មែរក្មេងចាស់

                                    ប្រាសចាកទុក្ខា។

    ប៉ុន្តែមាសខ្មៅ                 ខ្មែររែងហ្មងសៅ         នៅក្នុងឱរា

    ខ្លាចមាសខ្មៅខ្មែរ           ប្រែបណ្តាសា            ឲ្យជោគវាសនា

                                    ខ្មែរត្រូវអន្តរាយ។

    ដូច្នេះមាសខ្មៅ           សូមដង្ហោយហៅ         អ្នកធំទាំងឡាយ

    ឲ្យចេះបែងចែក             ចំណូលចំណាយ         ឲ្យខ្មែរគ្រប់កាយ

                                   សប្បាយរីករាយ។

                                            ភ្នំពេញ, ថ្ងៃទី៩ ឧសភា ២០០៧

សម្រង់សម្តីល្បីៗ

ស្តីអំពីសេរីភាពក្នុងការបញ្ចោញមតិ

Famous Quotations on Freedom of Speech

ដកស្រង់ និងបកប្រែពីប្រក្រតីទិនវិសោធនកម្មទី១នៃរដ្ឋធម្មនុញ្ញសហរដ្ឋអាមេរិក ដោយមានការអនុញ្ញាតពីអង្គការ វេទិកាសេរីភាព

Excerpt from the First Amendment Calendars with Permission from the Freedom Forum

————-

1-“THE basis of our government being the opinion of the people, the very first object should be to keep that right; and were it left to me to decide whether we should have a government without newspapers, or newspapers without government, I should not hesitate for a moment to prefer the latter. But I should mean that every man should receive those papers, and be capable of reading them.”

- Thomas Jefferson, 3rd U.S. president

«មូលដ្ឋានគ្រឹះនៃរដ្ឋាភិបាលរបស់យើង គឺមតិរបស់ប្រជាពលរដ្ឋ ដែលជាកម្មវត្ថុទីមួយដែល យើង ត្រូវរក្សាឱ្យបាននូវសិទ្ធិនេះ ហើយប្រសិនបើគេឱ្យខ្ញុំសម្រេចចិត្ត ថាតើយើងគួរតែយក រដ្ឋាភិបាលដោយគ្មានកាសែត ឬក៏យកកាសែតដោយគ្មានរដ្ឋាភិបាលនោះ ខ្ញុំនឹងមិនស្ទាក់ ស្ទើរបន្តិចណាទេថា ខ្ញុំពេញ្ញចិត្តជម្រើសទីពីរជាង។ ប៉ុន្តែ ខ្ញុំក៏គួរបញ្ជាក់ផងដែរថាពលរដ្ឋ គ្រប់រូបគួរតែទទួលបានកាសែតទាំងនោះ ហើយអាចអានវារួចទៀតផង។»

                        ថូម៉ាស ចិហ្វហ្វឺសិន ប្រធានាធិបតីទី៣ សហរដ្ឋអាមេរិក

2- “Injustice anywhere is a threat to justice everywhere.”

                        – Martin Luther King Jr., US Civil Rights Leader, 1963

«ភាពអយុត្តិធម៌នៅទីណាក៏ដោយ គឺជាការគំរាមកំហែងចំពោះភាពយុត្តិធម៌ នៅគ្រប់ទីកន្លែង ទាំងអស់។»

                    ម៉ាធីន លូដឺ ឃីង មេដឹកនាំចលនាទាមទារសិទ្ធិស៊ីវិល ១៩៦៣

3- “Freedom of speech is a right to be fought for and not a blessing to be wished for.”

                        – Kofi A. Annan, Secretary General, United Nations, 1998

«សេរីភាពក្នុងការបញ្ចេញ្ញមតិ គឺជាសិទ្ធិមួយដែលយើងត្រូវ ប្រយុទ្ធដើម្បីដណ្តើមយក ហើយវា មិនមែនបានមកដោយសារការបន់ស្រន់ សុំព្រះនោះទេ។»

                    កូហ៊្វី អាណាន់ អគ្គលេខាធិការអង្គការសហប្រជាជាតិ ១៩៩៨

4- “Four hostile newspapers are more to be feared than 1,000 bayonets.” - Napoleon Bonaparte, French Emperor, c. 1800

«កាសែតអរិភាពបួនគួរឱ្យខ្លាច ជាងចំពុះទុង១០០០ដើមទៅទៀត។»

                    ណាប៉ូលេអុង បូណាបា ព្រះចៅអធិរាជបារាំង គ្រឹស្តសករាជ ១៨០០

5- “Democracy is more stable, and people are more free, when the press is free.”

                        – Bill Clinton, 42^nd U.S. president, 2000

«លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យកាន់តែមានស្ថេរភាព ហើយប្រជាពលរដ្ឋ កាន់តែមានសេរីភាព នៅ ពេលដែលសារពត៌មានមានសេរីភាព។»

                    ប៊ីល គ្លីនតុន ប្រធានាធិបតីទី៤២ សហរដ្ឋអាមេរិក ២០០០
6- “I rule over persons, not over opinions.”

                        – Marthad, King of Yemen, 4^th Century

«ខ្ញុំគ្រាន់តែគ្រប់គ្រងលើមនុស្សតែប៉ុណ្ណោះ គឺមិនមែនគ្រប់គ្រងលើទស្សនៈរបស់គេឡើយ។»

                    ម៉ាស្សាត ព្រះរាជានៃប្រទេសយេម៉ិន សតវត្សរ៍ទី៤

7- “Books may be burned and cities may be sacked, but truth, like the yearning for freedom, lives on in the hearts of humble men.”

                        – Franklin D. Roosevelt, 32^nd U.S. president, 1936

«សៀវភៅនានាអាចត្រូវគេដុតចោល ហើយទីក្រុងនានាអាចត្រូវគេបំផ្លាញ្ញ ប៉ុន្តែសច្ចភាព ដូចជាសេចក្តីប្រាថ្នាចង់បានសេរីភាពដែរ នឹងរស់នៅជានិច្ចក្នុងបេះដូងនៃប្រជាពលរដ្ឋ សាមញ្ញទាំងអស់។»

                    ហ៊្វ្រែងឃ្លីន ឌី រូសវ៉ិលធ៍ ប្រធានាធិបតីទី៣២សហរដ្ឋអាមេរិក ១៩៣៦

8- “Long experience has taught us that it is dangerous… to suppress opinions and ideas; it has further taught us that it is foolish to imagine that we can do so.”

                        – Jawaharlal Nehru, prime minister, India, 1937

«បទពិសោធន៍ដ៏យូរអង្វែងបានបង្រៀនយើងថា វាមាន គ្រោះថ្នាក់ណាស់ ក្នុងការគាបសង្កត់ ការបញ្ចោញមតិ និង គំនិត។ វាក៏បានបង្រៀនយើងបន្តទៀតថា វាជាការល្ងង់ខ្លៅបំផុត ប្រសិនបើយើងស្រមៃថាចង់ធ្វើដូច្នេះនោះ។»

                    ចាវ៉ាហាឡាល់ ណេរូ នាយករដ្ឋមន្ត្រីឥណ្ឌា ១៩៣៧

9- “A nation that is afraid to let its people judge the truth and falsehood in an open market is a nation that is afraid of its people.”

                        – John F. Kennedy, 35^th U.S. president, 1962

«ប្រទេសមួយដែលភ័យខ្លាចប្រជាពលរដ្ឋរបស់ខ្លួន វិនិច្ឆ័យទៅលើសច្ចភាព និងកំហុសឆ្គង នៅលើទីផ្សារបើកចំហមួយ គឺជាប្រទេសដែលភ័យខ្លាចប្រជាពលរដ្ឋរបស់ខ្លួនឯង។»

                    ចន អិហ្វ ខិនណិឌី ប្រធានាធិបតីទី៣៥ សហរដ្ឋអាមេរិក ១៩៦២

10- “Words have weight, sound and appearance; it is only by considering these that you can write a sentence that is good to look at and good to listen to.”

                        – W. Somerset Maugham, English novelist, 1938

«រាល់ពាក្យទាំងអស់សុទ្ធតែមានទម្ងន់ សម្លេង និងរូបរាងរបស់វា ពោលគឺមានតែអ្នកត្រូវ ពិចារណាលើប្រការនេះទេ ទើបអ្នកអាចសរសេរប្រយោគមួយដែលល្អមើលនិងល្អស្តាបនោះ។»

                    ដាប់បលយូ សមម៉ឺសិធ ម៉ហ្កាម អ្នកនិពន្ធប្រលោមលោកអង់គ្លេស ១៩៣៨

11- “Wooing the press… is like an exercise roughly akin to picnicking with a tiger. You might enjoy the meal, but the tiger always eats last.”

                        – Maureen Dowd, journalist, 1994

«ការទៅចែចង់អ្នកកាសែត វាប្រហាក់ប្រហែលនឹងទៅដើរ កំសាន្តមានខ្ចប់បាយជាមួយ សត្វខ្លាអញ្ចឹង។ អ្នកអាចញ្ញ៉ាំបាយបាន ឆ្ងាញ់ហើយ ប៉ុន្តែខ្លាវាតែងតែចាំស៊ីក្រោយគេជានិច្ច។»

                    ម៉ូរីន ដោត អ្នកកាសែត ១៩៩៤

12- “When even an American ¾ who has done nothing wrong ¾ is forced by fear to shut his mind and close his mouth, then all Americans are in peril.”

                        – Harry S. Truman, 33^rd U.S. president, 1950

«នៅពេលដែលជនជាតិអាមេរិកាំងសូម្បីតែម្នាក់ ដែលមិនបានធ្វើអ្វីខុសសោះនោះ ត្រូវបង្ខំ ចិត្តឈប់រិះគិតអ្វីទាំងអស់ ហើយបិទមាត់របស់ខ្លួននោះ ពេលនោះជនជាតិអាមេរិកាំងទាំងអស់ នឹងត្រូវប្រឈមមុខនឹងគ្រោះថ្នាក់មិនខាន។»

                    ហារី អេស ធ្រូម៉ិន ប្រធានាធិបតីទី៣៣ សហរដ្ឋអាមេរិក ១៩៥០

13- “I have cherished the ideal of a democratic and free society in which all persons live together in harmony and equal opportunity.”

                        – Nelson Mandela, South African president, 1964

«ខ្ញុំបានចារឹកជាប់ក្នុងចិត្ត នូវគោលគំនិតនៃសង្គមសេរី ប្រជាធិបតេយ្យដែលមនុស្សទាំង អស់រស់នៅចុះសម្រុងនឹងគ្នា និងមានឱកាសស្មើគ្នា។»

                    ណិលសិន មែនដិលឡា ប្រធានាធិបតីអាហ្វ្រិកខាងត្បូង ១៩៦៤

14- “Freedom of speech is of no use to a man who has nothing to say. Freedom to worship is of no use to a man who has lost his God.”

                        – Franklin D. Roosevelt, 32^nd U.S. president, 1936

«សេរីភាពក្នុងការបញ្ចោញ្ញមតិ មិនមានប្រយោជន៍ចំពោះមនុស្សដែលគ្មានអ្វីនឹងនិយាយ នោះឡើយ។ សេរីភាពក្នុងការធ្វើសក្ការៈបូជា ក៏គ្មានប្រយោជន៍ចំពោះមនុស្ស ដែលបាន បាត់បង់ព្រះរបស់ខ្លួននោះដែរ។»

                    ហ៊្វ្រែងឃ្លីន ឌី រូសវ៉ិលធ៍ ប្រធានាធិបតីទី៣២ សហរដ្ឋអាមេរិក ១៩៣៦

15- “Let the people know the facts, and the country will be safe.”

                        – Abraham Lincoln, 16th U.S. president, 1861

«ត្រូវអនុញ្ញាតឱ្យប្រជាពលរដ្ឋដឹងការពិត ពេលនោះប្រទេសយើងនឹងមានសុវត្ថិភាពមិនខាន។»

                    អាប្រាហាម លីនខុន ប្រធានាធិបតីទី១៦ សហរដ្ឋអាមេរិក ១៨៦១

16- “Knowledge will forever govern ignorance. And a people who mean to be their own governors must arm themselves with the power knowledge gives.”

                        – James Madison, 4th U.S. president, 1822

«ចំណេះដឹងនឹងគ្រប់គ្រងលើភាពល្ងង់ខ្លៅ។ ហើយប្រជាពលរដ្ឋ ដែលមានបំណងធ្វើជាអ្នក គ្រប់គ្រងលើខ្លួនឯងផ្ទាល់ ត្រូវតែបំពាក់ដោយអំណាចដែលផ្តល់ដោយចំណេះដឹងនេះ។»

                    ជេមស៍ មែតឌីសិន ប្រធានាធិបតីទី៤ សហរដ្ឋអាមេរិក ១៨២២

17- “The greatest achievement of humanity ¾ freedom of speech ¾ has served as both the source and incentive of progress.”

                        – Eduard Shevardnarze, president of Georgia, 2001

«សមិទ្ធផលធំបំផុតរបស់មនុស្សជាតិ ពោលគឺសេរីភាពក្នុងការបញ្ចោញ្ញមតិ បានបម្រើជា ប្រភព និងជាការលើកទឹកចិត្តចំពោះការរីកចម្រើន។»

                    អិដវ៉ឺដ ស្ហេវ៉ាដណាហ្សេ ប្រធានាធិបតីប្រទេសហ្សកហ្ស៊ី ២០០១

18- “For God’s sake, let us freely hear both sides.”

                        – Thomas Jefferson, 3rd U.S. president, 1814

«ឧបមាថាយើងធ្វើដើម្បីព្រះទៅចុះ អញ្ចឹងចូរយើងរង់ចាំស្តាប់ ភាគីទាំងពីរនិយាយដោយ សេរីទៅ។»
                    ថូម៉ាស ចិហ្វហ្វឺសិន ប្រធានាធិបតីទី៣ សហរដ្ឋអាមេរិក ១៨១៤
19- “I’m not a well-built fellow…. So what I do is use my pen.”

                        – Sara Seneviratne, Sri Lankan editorial cartoonist, 2000

«ខ្ញុំមិនមែនជាមនុស្សដែលមានរាងកាយមាំមួននោះទេ ដូច្នេះអ្វីដែលខ្ញុំធ្វើបាន គឺប្រើប៊ិច របស់ខ្ញុំ។»

                    សារ៉ា សេណេវីរ៉ាណេ អ្នកគូរគំនូរត្លុកស្រីលង្កា ២០០០
20- “Secrecy and a free, democratic government don’t mix.”

                        – Harry S. Truman, 33rd U.S. president, 1950

«ការសម្ងាត់ និងរដ្ឋាភិបាលសេរីប្រជាធិបតេយ្យ មិនអាចនៅលាយឡំគ្នាឡើយ។»

                    ហារី អេស ធ្រូម៉ិន ប្រធានាធិបតីទី៣៣ សហរដ្ឋអាមេរិក ១៩៥០

21- “Give me the liberty to know, to utter, and to argue freely according to my conscience, above all liberties.”

                        – John Milton, English poet, 1644

«សូមផ្តល់ឱ្យខ្ញុំនូវសេរីភាពក្នុងការដឹង បញ្ចោញ្ញមតិ និងតវ៉ាដោយសេរី ទៅតាមមនសិការ របស់ខ្ញុំលើសពីសេរីភាពផ្សេងៗទាំងអស់។»

                    ចន មីលថិន កវីអង់គ្លេស ១៦៤៤

22- “Freedom is never voluntarily given by the oppressor; it must be demanded by the oppressed.”

                    – Martin Luther King Jr. US Civil Rights Leader, 1963

«សេរីភាព មិនមែនត្រូវបានអ្នកជិះជាន់ផ្តល់ឱ្យដោយស្ម័គចិត្តឡើយ គឹវាត្រូវតែទាមទារ ដោយអ្នកដែលត្រូវគេជិះជាន់។»

                 ម៉ាធីន លូដឺ ឃីង មេដឹកនាំចលនាទាមទារសិទ្ធិស៊ីវិលអាមេរិកាំង ១៩៦៣

23- “The Government’s power to censor the press was abolished so that the press would remain forever free to censure the Government.”

                    – Hugo I. Black, U.S. Supreme Court Justice, 1971

«អំណាចរបស់រដ្ឋាភិបាលក្នុងការចាប់ពិរុទ្ធសារពត៌មាន ត្រូវបានលុបចោល ដើម្បីឱ្យសារ ពត៌មាន មានសេរីភាពជារៀងរហូត ក្នុងការចាប់ពិរុទ្ធរដ្ឋាភិបាលឱ្យកាន់តែខ្លាំង។»

                    ហ៊ុយហ្គោ អាយ ប៊្លែក ចៅក្រម តុលាការកំពូលសហរដ្ឋអាមេរិក ១៩៧១

24- “Just as our eyes need light in order to see, our minds need ideas in order to conceive.”

                        – Nicolas Malbranche, French philosopher, 1674

«ដូចគ្នានឹងភ្នែករបស់យើង ដែលត្រូវការពន្លឺដើម្បីមើលឃើញ្ញដែរ ខួរក្បាលរបស់យើង ត្រូវការគំនិតដើម្បីរិះគិត។»

                    នីកូឡាស៍ ម៉ាល់ប្រង់ស៍ ទស្សនវិទូបារាំង ១៦៧៤

25- “A man may die, nations may rise and fall, but an idea lives on. Ideas have endurance without death.”

                        – John F. Kennedy, 35^th U.S. president, 1963

«មនុស្សម្នាក់អាចស្លាប់ ប្រទេសជាតិនានាអាចរុងរឿង ហើយអាប់អោនទៅវិញ ប៉ុន្តែគំនិត មួយរស់នៅជានិច្ច។ គំនិតអាចស៊ូទ្រាំ ដោយគ្មានពេលស្លាប់បាន។»

                    ចន អិហ្វ ខិនណិឌី ប្រធានាធិបតីទី៣៥ សហរដ្ឋអាមេរិក ១៩៦២

26- “Try not to be boring. If your neighbor goes out of town for a visit, don’t write about it until they return home.”

                            – Emma Washa, 104-year-old columnist, 2001

«ត្រូវខំធ្វើយ៉ាងណាកុំឱ្យគេធុញ្ញ។ ប្រសិនបើអ្នកជិតខាងរបស់អ្នក ចេញ្ញពីក្រុង ទៅដើរលេង កុំអាលសរសេរអំពីរឿងនោះ គឺត្រូវចាំគេ ត្រឡប់មកវិញ្ញសិន។»

                      អិមម៉ា វ៉ាស្ហា អ្នកនិពន្ធប្រចាំខ្ទង់ទំព័រ អាយុ១០៤ឆ្នាំ ២០០១

27- “Writing eases my suffering.”

                    – Gao Xingjiang, dissident Chinese writer, Nobel Prize winner for     literature, 2000

«ការសរសេរ ជួយបន្ធូរបន្ថយការឈឺចាប់របស់ខ្ញុំ។»

                ហ្សាវ ហ្ស៊ីងជៀង អ្នកនិពន្ធប្រឆាំងរដ្ឋាភិបាលជនជាតិចិន ជ័យលាភី

                រង្វាន់ណូបែល សម្រាប់អក្សរសិល្ប៍ ២០០០

28- “Speech and silence. We feel safer with a madman who talks than with one who cannot open his mouth.”

                    – E.M. Cioran, French philosopher, 1969

«សម្តី និងភាពស្ងៀមស្ងាត់។ យើងមានអារម្មណ៍ថាមានសុវត្ថិភាព នៅពេលដែលមនុស្ស ឆ្កួតម្នាក់ចេះនិយាយ ជាងនៅពេលដែលគេមិនអាចបើកមាត់របស់គេនោះ។»

                    អឺអិម ស្យូរ៉ង់ ទស្សនវិទូបារាំង ១៩៦៩

29- “Words and eggs must be handled with care. Once broken they are impossible things to repair”

                            – Anne Sexton, poet, 1975

«ត្រូវប្រយ័ត្នចំពោះការប្រើពាក្យពេចន៍ ដូចជាកាន់ស៊ុតដែរ។ នៅពេលដែលខុស ឬបែក វាគឺជារបស់ដែលមិនអាចជួសជុលវិញបានឡើយ។»

                  អេន សិកស្ថិន កវី ១៩៧៥

30- “I may be arrested, I may be tried and thrown into jail, but I never will be silent.”

                        – Emma Goldman, author, 1917

«ខ្ញុំអាចត្រូវគេចាប់ខ្លួន ខ្ញុំអាចត្រូវគេកាត់ទោស ហើយបោះចូលក្នុងគុក ប៉ុន្តែខ្ញុំមិនអាច នៅស្ងៀមស្ងាត់ឡើយ។»

                    អិមម៉ា ហ្គោលម៉ិន អ្នកនិពន្ធ ១៩១៧

31- “When opinions are free, either in matters of government or religion, truth will finally and powerfully prevail.”

                        – Thomas Paine, pamphleteer, 1796

«នៅពេលដែលគេអាចបញ្ចោញ្ញមតិដោយសេរី ទាំងក្នុងរដ្ឋាភិបាល និងសាសនា នៅទីបំផុតសច្ចភាព នឹងមានជ័យជំនះមិនខាន។»

                    ថូម៉ាស ផេន អ្នកផលិតចុល្លលិខិត ១៧៩៦
32- “A free press is like a transparent house where good and bad actions are on public display and force everyone to work together for the public good.”

                        – Andrès Pastrana Arango, president of Colombia, 2001

«សារពត៌មានសេរី ប្រៀបដូចជាផ្ទះដែលអាចមើលធ្លុះ ដែល គេដាក់តាំងជាសារធារណៈ ទាំងសកម្មភាពល្អ និងអាក្រក់ ហើយបង្ខំឱ្យមនុស្សរាល់គ្នាខិតខំធ្វើការ ដើម្បី ផលប្រយោជន៍សាធារណៈ។»

                    អង់ដ្រេស៍ ប៉ាស្ត្រាណា អារ៉ាងហ្គោ ប្រធានាធិបតីកូឡំប៊ី ២០០១

កំណាព្យ បទពាក្យ ៧

បណ្តាំប្រេត

ដោយ មឿន ឈានណារិទ្ធ

                អនិច្ចារូបខ្ញុំកើតជាប្រេត                 ពោះបាក់គ្រហែតធ្មេញគ្រហុប

                ក្រហល់ក្រហាយកាយគ្មានឈប់់     វេទនាលើសលប់ក្នុងអវចី ។

                ស៊ីខ្ទុះស៊ីឈាមបៀមលាមក            ស៊ីតែគំរក់អាសោចក្រៃ

                ហែកសាច់គ្នាឯងគ្មានប្រណី           ក្បាលសំយុងដីដាំចុះក្រោម ។

                នេះហើយផលកម្មតាមផ្តន្ទា            ព្រោះពៀរវេរាតាមប្រលោម

                ប្រលែងប្រល័យក្ស័យរូបឆោម         រស់នៅឋានក្រោមគ្រាំគ្រាក្រៃ ។

                ទើបតែឥឡូវរដូវភ្ជុំ                        យមរាជលែងឃុំមានសេរី

                ដើររើសបាយបិណ្ឌនៅលើដី           គេបោះឱ្យឆីឆ្អែតអាត្មា ។

                កាលពេលរស់នៅមិនសូវជឿ          បុណ្យបាបជំនឿពុទ្ធសាសនា

                គិតតែលួចជាតិចាយហ៉ឺហា            លុះរងទុក្ខាទើបភ្ញាក់ខ្លួន ។

                ឱមិត្តបងប្អួនកូនចៅអើយ              អ្នកកុំធ្វើឡើយណាមាសស្ងួន

                រឿងកិបកេងជាតិគិតតែខ្លួន           នាំគេគុំគួនជេរផ្តាសា ។

                បើសិនសាងបាបដូចរូបខ្ញុំ             នឹងនាំទុក្ខធំដល់កាយា

                ធ្លាក់ទៅនរករស់ខ្លោចផ្សា             មិនដឹងថ្ងៃណាទើបអស់កម្ម ។

                                                              ភ្នំពេញ ថ្ងៃទី២៨ កញ្ញា ២០០៥

ទស្សនៈ

មន្ត្រីជាន់ខ្ពស់ប្រើប្រាស់អំពើពុករលួយដើម្បីអប់រំកូន ហើយឥតខ្វល់ដល់សាលារៀនរដ្ឋ

ដោយ មឿន ឈានណារិទ្ធ

        វាជាការឈ្លាសវៃមួយរបស់ស្ថានទូតចក្រភពអង់គ្លេស ក្នុងការតម្រូវឱ្យនិស្សិតដែល ដាក់ពាក្យសុំអាហារូបករណ៍ Chevening របស់ខ្លួន ប្រកាសថាតើគេមានញាតិសន្តាន ជិតស្និទនៅក្នុងរដ្ឋាភិបាល ឬក៏អត់នោះ។ នេះជាវិធានការជាយុទ្ធសាស្ត្រមួយ ដើម្បីបំបាត់ នូវអំពើពុករលួយក្នុង វិស័យអប់រំតាមរូបភាពបក្ខពួកនិយម។

        វាក៏មានសារសំខាន់ស្មើគ្នាដែរចំពោះស្ថាប័នអប់រំអន្តរជាតិ ក្នុងការពិនិត្យពិច័យទៅលើ ប្រភពនៃថ្លៃឈ្លួលការសិក្សាដែលមន្ត្រី និងពួកឈ្មួញកម្ពុជាបង់ឱ្យកូនរបស់ខ្លួន ដើម្បីទទួល  បាននូវការសិក្សាលំដាប់អន្តរជាតិដ៏ល្អប្រសើរនោះ។

        យើងមានសេចក្តីរីករាយដែលមន្ត្រី និងអ្នកជំនួញស្មោះត្រង់មួយចំនួនអាចចំណាយ   លុយ ដើម្បីបញ្ជូនកូនរបស់គេទៅរៀននៅសាលារៀនអន្តរជាតិដែលមានគុណភាព ទាំងនៅ   ក្នុង និងក្រៅប្រទេសកម្ពុជា។

        ទោះបីជាយ៉ាងណា មានមន្ត្រី និងឈ្មួញជាច្រើនដែលត្រូវប្រព្រឹត្តិអំពើពុករលួយ និងអំពើ ទុច្ចរិតដទៃទៀត ដើម្បីបង្កើនទ្រព្យធនរបស់ខ្លួន និងបង់លុយឱ្យកូនរបស់គេទៅបន្តការសិក្សា នៅឯនាយសមុទ្ទ ក្នុងខណៈដែលសិស្សខ្មែរភាគច្រើនត្រូវទៅរៀននៅសាលាក្រោមស្តង់ស្ទាក្នុង ស្រុក ឬឈប់រៀន ដើម្បីទៅឃ្វាលគោ ឬធ្វើការនៅក្នុងឧស្សាហកម្មចម្រាញ់ញើសឈាម។

        ដោយសារគេបានទទួលផលអំពីអំពើពុករលួយដែលប្រព្រឹត្តិដោយឪពុកម្តាយរបស់គេ និស្សិត (ដែលបានទៅរៀននៅក្រៅប្រទេស) នឹងត្រឡប់មកប្រទេសកម្ពុជាវិញ ដើម្បីកាន់ តំណែងថ្នាក់ខ្ពស់នៅក្នុងរដ្ឋាភិបាល និងមុខជំនួយផ្សេងៗ ហើយបន្តប្រព្រឹត្តិអំពើខុសឆ្គងរបស់ ឪពុកម្តាយរបស់ពួកគេទៀត។

        សាលារៀនអន្តរជាតិនានា ប្រហែលជាមិនចង់បានកម្រៃពីលុយដែលគេលួចពីប្រទេស កម្ពុជា ឬកេងប្រវ័ញ្ចពីញើសឈាមប្រជាជនកម្ពុជាឡើយ។

        អាស្រ័យដោយមន្ត្រីពុករលួយ និងឈ្មួញួទុច្ចរិត អាចចំណាយលុយក្នុងការបញ្ជូនកូន របស់គេទៅសិក្សានៅបរទេសនោះ គេមិនខ្វល់ខ្វាយចំពោះការកែលម្អប្រព័ន្ធអប់រំនៅក្នុងស្រុក ឡើយ។

        ការដាក់កំហិតទៅលើសិទ្ធិរបស់កូនចៅមន្ត្រីពុករលួយក្នុងការទៅរៀននៅឯនាយសមុទ្ទ នឹងបង្ខំឱ្យគេ លើកតំកើងគុណភាពសាលារៀនផ្សេងៗនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ដែលកូនចៅ  របស់គេក៏នឹងទៅចូលរៀនដែរនោះ។

(កាសែត ឌឹ ឃែមបូឌា ដេលី ទំព័រ១៩ ថ្ងៃទី៦ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០០៧)

កំណាព្យបទពាក្យ៧

ភ័ក្រ្តអើយ!!

            ភ័ក្រ្តអើយធ្លាប់តែស្រស់ប៉ប្រឹម          ភ័ក្រ្តស្រីញញឹមមូលដូចខែ

            ភ័ក្រ្តស្រស់ជាប់ថ្មចម្លាក់ខ្មែរ                 តើភ័ក្រ្តស្រីស្នេហ៍បាត់ទៅណា?

            ភ័ក្រ្តស្រីធ្លាប់តែញញឹមជាប់                 តែភ័ក្រ្តឥតភ័ព្វអត់វាសនា

            ញញឹមអង្វរសូមមេត្តា                          តើបានអ្នកណាគេប្រណី?

            តើអ្នកណាអើយឃោរឃៅម្ល៉េះ            ដាប់គាស់ប្រឡេះយកភ័ក្រ្តស្រី

            ភ័ក្រ្តធ្លាប់តំណាងភាពល្បាញល្បី        ថ្ងៃនេះភ័ក្រ្តស្រីបាត់ទៅហើយ។

            នៅសល់តែខ្លួនឈរស្ងៀមស្ងាត់         ព្រលឹងខ្ចាយខ្ចាត់ឆ្ងាយឥតត្រើយ

            អតីតកាលស្លាប់បាត់ហើយ                 អនាគតអើយយ៉ាងណាទៅ?

ដោយ ខៀវ ណាវី

(លោក ខៀវ ណាវី គឺជានិពន្ធនាយកកាសែតកម្ពុជាថ្មី។ ម៉ាយឃែមបូឌាញូស៍ បានទទួលការអនុញាតពីអ្នកនិពន្ធ ដើម្បីចុះផ្សាយកំណាព្យនេះឡើងវិញ។)

ទស្សនៈ

សហរដ្ឋអាមេរិក និងអង្គការសហប្រជាជាតិ មានបុព្វហេតុដើម្បីជួយប្រជាជាតិដទៃទៀត

ដោយ មឿន ឈានណារិទ្ធ

        ខ្ញុំមានសេចក្តីរីករាយ ដោយឮដំណឹងថាអង្គការសហប្រជាជាតិបានរកឃើញមេខ្លោង នៅពីក្រោយការធ្វើឃាតលោក រ៉ាហ៊្វីក ហារីរី ដែលជានាយករដ្ឋមន្ត្រី លីបង់ កាលពីថ្ងៃទី១៤ កន្លងមក ប៉ុន្តែខ្ញុំមានសេចក្តីក្រៀមក្រំដែលថាប្រទេសផ្សេងមួយមានជាប់ពាក់ព័ន្ធនៅក្នុង ការធ្វើឃាតនេះ (អត្ថបទចុះផ្សាយ ថ្ងៃទី ២២ ខែតុលា ទំព័រ២ មានចំណងជើងថា “របាយ ការណ៍អង្គការសហប្រជាជាតិៈ ស៊ីរីជាប់ពាក់ព័ន្ធនឹងការធ្វើឃាតហារីរី ”)។

        ខ្ញុំសង្ឃឹមថា     នៅទីបីញ្ចប់អង្គការសហប្រជាជាតិនឹងរកយុត្តិធម៌ជូននាយករដ្ឋមន្ត្រី      លីបង់ និងមនុស្សជាច្រើននាក់ទៀត ដែលត្រូវគេសម្លាប់នៅក្នុងការដាក់គ្រាប់បែកដែលគេ ជឿថាត្រូវបានរៀបចំឡើងដោយមន្ត្រីស៊ីរី និងជនជាតិលីបង់ដែលជាដៃជើងរបស់គេ។

        ខ្ញុំមានសេចក្តីរីករាយដោយសម្ពាធអន្តរជាតិ បានបង្ខំឱ្យស៊ីរីដកកងទ័ព និងភ្នាក់ងារ សម្ងាត់របស់ខ្លួនចេញពីលីបង់ ហើយខ្ញុំសូមសម្តែងនូវការអបអរសាទរចំពោះប្រជាពលរដ្ឋ លីបង់ដែលទទួលបានសេរីភាពពីការគ្រប់គ្រងរបស់បរទេស។

        ប៉ុន្តែ ប្រជាពលរដ្ឋលីបង់ត្រូវតែប្រុងប្រយ័ត្ន។ ភ្នាក់ងារសម្ងាត់របស់ស៊ីរី អាចនៅសេស សល់នៅក្នុងរដ្ឋាភិបាល នគរបាល និងយោធា ព្រមទាំងស្ថាប័នសង្គម ផ្សេងទៀត។ ប្រជា ពលរដ្ឋលីបង់ក៏ត្រូវប្រុងប្រយ័ត្នចំពោះជនជាតិលីបង់គ្នាឯង ដែល អាចបន្តធ្វើការឱ្យស៊ីរី ហើយបែរក្បាលប្រឆាំងជនជាតិឯង ដូចកើតមាននៅប្រទេសផ្សេងទៀត។

        ខ្ញុំសង្ឃឹមថាអន្តរាគមន៍របស់អង្គការសហប្រជាជាតិ និងសហរដ្ឋអាមេរិកនៅលីបង់ បានបង្ហាញនូវឧទាហរណ៍នាំមុខមួយ ហើយស្ថាប័នទាំងពីរនេះនឹងជួយដល់ប្រជាជាតិដទៃ ទៀតនៅជុំវិញពិភពលោក ដែលកំពុងតែរងការឈឺចាប់នៅក្រោមរបបផ្តាច់ការ។

ឌឹ ឃែមបូឌា ដេលី

ថ្ងៃច័ន្ទ ទី២៤ តុលា ឆ្នាំ២០០៥

ទស្សនៈ

រដ្ឋប្រហារនៅថៃមិនមែនជាប្រផ្នូលល្អនោះឡើយ

ដោយ មឿន ឈានណារិទ្ធ

ក្នុងនាមជាប្រជាពលរដ្ឋកម្ពុជា យើងមានការក្រៀមក្រំជាខ្លាំង ដោយឮដំណឹងអំពីរដ្ឋប្រហារ យោធានៅប្រទេសថៃ ដែលបានបណ្តេញនាយករដ្ឋ មន្ត្រីជាប់ឆ្នោតតាមបែបប្រជាធិបតេយ្យ និងរដ្ឋាភិបាលរបស់លោកចេញពីតំណែង។

រដ្ឋប្រហារនេះ មិនគ្រាន់តែអាក្រក់សម្រាប់លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ របស់ថៃនោះឡើយ។ វាក៏ជា ឧទាហរណ៍អាក្រក់មួយ សម្រាប់ប្រជាជាតិដទៃ ទៀតនៅអាស៊ី ជាពិសេសប្រទេសជិតខាង ដែលភាគច្រើនដឹកនាំដោយរដ្ឋាភិបាលកុម្មុយនីស្ត និងយោធា។

ក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មានទសវត្សកន្លងមក ប្រទេសថៃត្រូវបានលើកសរសើរយ៉ាងខ្លាំងចំពោះការ រីកចម្រើនផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច និងលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ ដែលប្រៀបធៀបទៅមានលក្ខណៈល្អប្រសើរ។ ប្រទេសជាច្រើនបានសម្លឹងមើលប្រទេសថៃជាគម្រូល្អមួយ។

សមិទ្ធផលល្អៗទាំងអស់ដែលសម្រេចបានដោយប្រជាជនថៃ នឹងត្រូវបំផ្លាញដោយរដ្ឋប្រហារ លុះត្រាតែប្រទេសថៃវិលទៅរកមាគ៌ាប្រជាធិបតេយ្យរបស់ខ្លួនវិញ។

ប្រកដណាស់ ប្រទេសថៃមិនចង់ធ្លាក់ចូលទៅក្នុងគ្រោះមហន្តរាយធ្ងន់ធ្ងរដូចជាប្រទេសភូមា នៅជិតខាងនោះឡើយ ដែលនៅទីនោះរបបយោធាផ្តាច់ការមួយបានឡើងកាន់អំណាច តាមរយៈកាណុងកាំភ្លើងកាលពីឆ្នាំ១៩៨៨។

ឌឹ ឃែមបូឌា ដេលី

ថ្ងៃព្រហស្បតិ៍ ទី២១ កញ្ញា ឆ្នាំ២០០៦

ទស្សនៈ

ដំបូន្មានទាក់ទងនឹងការបរិភោគគ្រឿងស្រវឹង

ដោយ មឿន ឈានណារិទ្ធ

        ខ្ញុំមានសេចក្តីរីករាយណាស់ ដែលកាលពីថ្មីៗនេះ កាសែត និងស្តាប់វិទ្យុនានា បានផ្សព្វផ្សាយ «បទបញ្ជាផ្ទៃក្នុង» សម្រាប់អ្នកផឹកស៊ី ដែលរៀបរៀងឡើងដោយអ្នក កាសែតក្រោមដើមអំពិលកន្លងមក ។

        ប៉ុន្តែ ចំណុចជាច្រើននោក្នុង «បទបញ្ជា» នេះហាក់ដូចជាគ្រាន់តែនិយាយកំប្លែង        លេង ហើយមិនមានខ្លឹមសារសំខាន់ដើម្បីអប់រំដល់អ្នកបរិភោគភេសជ្ជៈស្រវឹងនោះឡើយ ។

        អាស្រ័យហេតុនេះ ដើម្បីឱ្យបទបញ្ជានេះមានប្រយោជន៍ដល់សង្គមជាតិទាំងមូល    ក្រសួងពត៌មានផ្សព្វផ្សាយគួរបោះពុម្ពផ្សាយដំបូន្មានដែលរួមមាន១១ប្រការខាងរេកាមវិញ៖

ប្រការ១៖ ម្ចាស់ភោជនីយដ្ឋាន មិនត្រូវលក់គ្រឿងស្រវឹងឱ្យយុវជនដែលមានអាយុក្រោម   ១៨ឆ្នាំបរិភោគនោះឡើយ ។

ប្រការ២៖ អ្នកបរិភោគគ្រឿងស្រវឹង ត្រូវចៀសវាងបើកបរយាន្តយន្តដោយខ្លួនឯង ដែល  អាចបង្កឱ្យមានគ្រោះថ្នាក់ ។

ប្រការ៣៖ អ្នកបរិភោគគ្រឿងស្រវឹងគប្បីដាក់ស្រោមអនាម័យតាមខ្លួន ដើម្បីការពារខ្លួនកុំ  ឱ្យឆ្លងមេរោគអេដស៍ នៅពេលដែលខ្លួនទៅរកសេវាផ្លូវភេទខាងក្រៅ ។

ប្រការ៤៖ អ្នកបរិភោគគ្រឿងស្រវឹង គួរចៀសវាងបង្ខំមិត្តភ័ក្ត្ររបស់ខ្លួនឱ្យផឹកគ្រឿងស្រវឹង លើសកម្រិត ដែលនាំឱ្យខូចដល់សុខភាព និងបាត់បង់ម្ចាស់ការនៅពេលបើកបរ ។

ប្រការ៥៖ អ្នកបរិភោគគ្រឿងស្រវឹង មិនត្រូវនាំយកអាវុធចូលទៅក្នុងហាងឡើយ ព្រោះគេ    អាចប្រើប្រាស់វាមិនត្រឹមត្រូវនៅពេលស្រវឹង ។

ប្រការ៦៖ អ្នកបរិភោគគ្រឿងស្រវឹងទាំងអស់ គួរចៀសវាងយារយីដល់ផ្លូវភេទ ទាំងកាយ      វិការ និងពាក្យសម្តី ដល់អ្នកបម្រើតាមហាង និងអ្នកលក់ស្រាបៀរផ្សេងៗ ។

ប្រការ៧៖ អ្នកបរិភោគគ្រឿងស្រវឹង គួរកាត់បន្ថយបរិមាណនៃគ្រឿងស្រវឹងដែលខ្លួនបរិភោគ   ឬព្យាយាមបំបាត់ទម្លាប់នេះចោលតែម្តង បើអាចធ្វើបាន ។

ប្រការ៨៖ អ្នកបរិភោគគ្រឿងស្រវឹង គួរតែកាត់បន្ថយទម្លាប់ចូលហាង ដើម្បីសន្សំលុយ   សម្រាប់គ្រួសារ និងសម្រាប់ប្រើប្រាស់ក្នុងបំណងល្អផ្សេងទៀត ។

ប្រការ៩៖ អ្នកបរិភោគគ្រឿងស្រវឹង គួរចៀសវាងប្រើប្រាស់អំពើហិង្សាក្នុងគ្រួសារ ចំពោះ   ប្រពន្ធកូន នៅពេលដែលខ្លួនត្រឡប់ទៅផ្ទះវិញ ។

ប្រការ១០៖ អ្នកបរិភោគគ្រឿងស្រវឹង គប្បីមានការគោរព និងអធ្យាស្រ័យដល់អ្នកដែលចូល  ក្នុងហាងតែមួយ ដើម្បីចៀសវាងបញ្ហាផ្សេងៗ ។

ប្រការ១១៖ អ្នកបរិភោគគ្រឿងស្រវឹង គប្បីគោរពចំពោះសិទ្ធិរបស់អ្នកជិតខាង និងចៀសវាង

រំខានដល់ពួកគេដែលត្រូវការសម្រាកនៅពេលយប់ព្រលប់ ។